9. Yüzyılda Aya Sofya’ya İsmini Kazıyan Bir Viking: Halvdan

1100 yıl önce, 9. yüzyılda, bir pazar ayini sırasında canı sıkılan Halvdan (Halfdan) isimli bir Viking, Aya Sofya’nın 2. katındaki mermer bir bloğun üstüne adını kazıdı.

“Halvdan burdaydı”

Eski Nors dilinde kazınan bu metin runik harflerle yazılmış. Yüzyıllarca doğal çatlaklar sanılan ve Osmanlı ve Bizans döneminde kimsenin dokunmadığı bu yazı 1964’e kadar kimsenin dikkatini çekmemiş. Yapılan araştırmalar sonucu 9. yüzyıla tarihlenen bu yazının Halvdan isimli bir Viking tarafından kazındığı anlaşılmış.

Halvdan’ın Kimliğine Dair Tahminler

Halvdan Kimdi?

Halvdan’ın kim olduğuna dair iki tahmin var.

  1. Halvdan günümüzde Norveç’in kuzeyinde bulunan Lotofen Takımadaları’nda yaşayan bir Viking kabilesine mensup cesur bir generaldi. 9. yüzyılda çoğu Viking gibi Halvdan da İstanbul’u ziyaret eder. O zaman Vikingler, gördükleri en büyük şehir olan İstanbul’a Miklağård (Eski Nors dilinde “büyük şehir”) adını vermişlerdi. Şehrin büyüklüğü ve güzelliğinden etkilenen Halvdan, o dönemde Bizans İmparatoruna hizmet eden ve elit Viking savaşçılarından oluşan Varegler (Varangians) isimli bir paralı asker grubuna katılmaya karar verir. Aya Sofya’nın güzelliğine aşık olan Halvdan bu kiliseyi ziyaret etmek ister. Bu ibadethaneyi ziyaret etmesi için bir ayine katılması gereken Halvdan bir pazar ayinine katılır. Hristiyan olmayan ve Yunanca bilmeyen Halvdan büyük ihtimalle ayinde sıkılır ve bir mermer blok üstüne ismini kazır.
  2. Bir diğer tahmin ise, bu yazının Aya Sofya’yı 9. yüzyılda ziyaret eden bir İskandinav tüccar tarafından kazındığı yönündedir. Ama bu tez fazla kabul görmemektedir.

Aya Sofya’da 2016 Yılında Bulunan Diğer Runik Yazılar

2016 yılında Rus araştırmacı Elena A. Melʹnikova, (Dünya Tarihi Enstitüsü, Rus Bilimleri Akademisi, Moskova) Aya Sofya’da Vikingler tarafından kazınmış başka runik metinler keşfetti. Araştırmanın asıl amacı Aya Sofya’da Kiril harfleri ile yazılan metinler bulmaktı. Ama Elena A. Melʹnikova, araştırma sırasında bambaşka bir şeyle karşılaştı.

E. A. Melʹnikova, Aya Sofya’nın zemin katının kuzeydoğu duvarındaki bir mermer pencere eşiğinde 27 cm uzunluğunda, runik harflerle kazınmış bir metin buldu:”a͡rịṇba͡rþrr͡aṣṭruna͡rþasi (Eski Nors Dili: Arinbárðr rеist rúnar): “Bunu Arinbárðr yazdı”. Runik harflerle kazınmış bu yazının 11. yüzyılın 2. yarısında ya da 12. yüzyılın 1. yarısında yazıldığı düşünülüyor. E. A. Melʹnikova’nın tahminine göre bu yazı büyük ihtimalle o dönem İstanbul’dan geçerken Aya Sofya’yı ziyaret etmiş bir İskandinav tüccar tarafından kazındı.

Runik metnin fotoğrafı ve çizimi (2009 yılında Alexej Gippius ve Ju. Arta- monov tarafından yapıldı) / Elena A. Melʹnikova. Futhark 7 (2016)
Metnin bulunduğu pencere eşiği / Elena A. Melʹnikova. Futhark 7 (2016)
Argun Konuk
Argun Konuk

Türkiye ve Dünya’nın ilginç yerleri hakkında seyahat ve tarih yazıları yazıyorum.

Aya Sofya Hakkında Diğer Yazılar

Bunlar da ilginizi çekebilir