Çanlı Kilise: Kapadokya’nın Dağlarında Saklı Hazine

Kapadokya’da, Aksaray İli sınırlarındaki ücra tepelik bir arazide yeraltı şehirleri, kiliseler ve antik yapıları bünyesinde barındıran büyük bir isimsiz kaya yerleşimi bulunuyor.

Yazının içindekiler

  • Çanlı Kilise
  • Kaya yerleşimleri
  • Ziyaretçiler için bilgiler
  • Çanlı Kilise nerede?

Aksaray şehir merkezinin biraz dışındaki ücra bir tepede Çanlı Kilise ve büyük bir kaya yerleşimi bulunuyor. Bazı ziyaretçilerin internette bu yerin ziyaret etmeye değer bir nokta olmadığını yazmış olmasına rağmen bence Çanlı Kilise, Anadolu’nun en gizemli antik alanları arasında.

Bölgede arkeolojik çalışmalar yürütmüş olan ve Bizans mimarisi üzerine uzmanlaşmış Prof. Dr. Robert Ousterhout, Çanlı Kilise ve büyük kaya yerleşimini şu şekilde anlatıyor:

“Toplamda 25’ten fazla yaşam ünitesi, 30’dan fazla şapel ve kilise, birkaç adet küçük yeraltı şehri, 7 mezarlık, birçok fresk ve duvar resmi, mimari heykeller, seramikler ve diğer küçük buluntular keşfettik.”

Çanlı Kilise’den Hasan Dağı manzarası

Çanlı Kilise

Tarihi 11. yüzyıla dayanan Çanlı Kilise, geleneksel Bizans tarzında inşa edilmiş olan dini bir kompleks. Bugün Kapadokya bölgesinin batı sınırında bulunan bu yapı, Bizans taş işçiliği kiliselerinin en iyi korunmuş örnekleri arasında. 1990’larda bölgede yürütülen kazılar sırasında birçok bilezik, küpe, yüzük, yazıt ve mumya keşfedildi. Çanlı Kilise’de bulunan rahip, çocuk ve kedi mumyaları Aksaray Müzesi’nde sergileniyor.

Çanlı Kilise içinde birkaç adet mezarlık bulunuyor. Kilisenin kuzey odasında mezarlar ve arkosoliumlar (kaya içlerine oyulan kemer biçimli mezar) bulunuyor. Ayrıca kilise girişinin hemen karşısında bulunan, duvarlarında eski freskler olan küçük oda da önceki dönemlerde mezarlık olarak kullanılmış.

Çanlı Kilise ve kaya yerleşiminde yapılan kazılar öncesinde Kapadokya’daki kaya oyması yapıların çoğunlukla keşişler tarafından dini amaçlar için kullanıldığı düşünülmekteydi. Ama Çanlı Kilise’de yapılan araştırmalar bize tarihin bambaşka bir yüzünü gösterdi. Prof. Dr. Robert Ousterhout’un anlatımı ile:

“Çanlı Kilise ve kilise etrafındaki kaya yerleşimleri sadece dini amaçlar için kullanılmıyordu. Bu bölge yaklaşık 12 adet büyük yaşam ünitesi olan bir köy ya da küçük çaplı bir kasaba idi. Tepenin üstünde, kayaların içine oyularak inşa edilen evler, ahırlar, ambarlar, depo odaları, su kuyuları, güvercin evleri, şarap mahzenleri, kiliseler, şapeller, mezarlıklar ve savunma yapıları, o dönemdeki çoğu Bizans topluklarında ortak olarak görülürdü.”

Bu sebeple Çanlı Kilise, sadece Kapadokya için değil tüm Bizans tarihi için çok önemli bir antik yerleşim yeri. Ama maalesef bu tarihi yer ücra bir tepenin üzerinde bulunması sebebi ile iyi korunamıyor. Gün geçtikçe defineciler tarafından zarar verilen bu alanın acilen koruma altına alınması gerekiyor.

Çanlı Kilise apsisinin duvarlarındaki solmuş freskler

Kaya Yerleşimleri

Prof. Dr. Robert Ousterhout’un anlatımına göre, Çanlı Kilise ve kilise etrafını saran büyük kaya yerleşimindeki odalar ve yaşam üniteleri dar ve karanlık tüneller aracılığı ile birbirine bağlanıyor.

Kilisenin 11. yüzyılda inşa edilmiş olmasına rağmen bu kaya yerleşiminin 10. yüzyıl ve 14. yüzyıllar arasında aktif olarak kullanıldığı tahmin ediliyor.

Kaya oyması yerleşimlerinden birinin girişi. Kalıntıların bulunduğu tepede bunun gibi birçok adet yerleşim bulunuyor.

Kaya yerleşimlerinin dış yüzlerinde görülen yüzlerce güvercin evi, o dönemde güverin dışkısı toplamak amacı ile yapılmış. Toplanan güvercin dışkısı ise gübre olarak kullanılırmış.

Kaya içlerine oyulan odalarda ve odaları bağlayan karanlık tünellerde çoğunlukla havalandırma veya su kuyusu olarak kullanılmış derin delikler bulunuyor. Özellikle tünellerde bulunan bazı deliklerin derinliği 10 metreye kadar ulaşıyor. Bu alanı ziyaretiniz sırasında odaları ve tünelleri detaylıca keşfetmek isterseniz çok dikkatli olmanızı öneririm. Zira bu derin delikleri karanlık tünellerde görmek çok mümkün olmuyor.

Görseldeki güvercin evleri antik zamanlarda güvercin dışkısı toplamak için amacı ile inşa edilmiş. Bölgenin antik sakinleri güvercin dışkısını gübre olarak kullanırdı.

Ziyaretçiler için bilgiler

Çanlı Kilise’yi ziyaretim öncesinde tüm alanı 20 dakika içinde gezebileceğimi düşünmüştüm. Ama kilisenin yanında kaya yerleşimlerine de göz atmak isterseniz bu alan için en az 1 saat ayırmalısınız.

Prof. Dr. Robert Ousterhout tarafından oluşturulan bu haritada Çanlı Kilise’yi referans noktası olarak alıp diğer antik kaya yerleşimlerinin yerlerini de görebilirsiniz.

Çanlı Kilise nerede?

Çanlı Kilise ve kaya yerleşimleri Çeltek ve Akhisar köyleri arasında bulunuyor. Akhisar Köyü ve kilise arasındaki yolun belirli bir kısmı asfalt ve bu rota binek araçlar için çok rahat olmayabilir. Ama Çeltik Köyü ve kilise arasındaki yol rahat.

Çanlı Kilise’ye Akhisar köyü üzerinden giderseniz herhangi bir işaret tabelası yok. Ama Çeltik köyü yönünden gelirseniz “Çanlı Kilise” tabelası göreceksiniz.

ÖNEMLİ!!! Google Haritalarda Çanlı Kilise’nin yeri doğru değil. Kilise, Google Haritalardaki gösterilen yerin yaklaşık 300 metre kadar güneybatısında bulunuyor.

Kilise ve kaya yerleşimleri etrafında aracınızı rahatlıkla parkedebileceğiniz alanlar bulunuyor.

Çanlı Kilise’nin doğru yer bilgisi:

YouTube Kanalıma Abone Olabilirsiniz @ArgunKonuk



Argun Konuk
Argun Konuk

Dünyanın farklı yerleri hakkında seyahat videoları yapıyorum ve yazılar yazıyorum.

Diğer Türkiye yazıları


Loading…

Something went wrong. Please refresh the page and/or try again.