Noravank Manastırı: 13. Yüzyıl Ermenistan’ına Yolculuk

Dünya’da Hristiyanlığı toplu olarak kabul eden ilk halk Ermenilerdir. “Ortaçağ Ermeni Mimarisinin İncisi” olarak kabul edilen Noravank Manastırı, Ermenistan’ın en kadim ibadethanelerinden biri. Şiddetli depremleri, 13. yüzyıl Moğol istilasını ve birçok felaketi atlatan Noravank Manastırı, güzelliği ile ziyaretçilerini büyülüyor.

Noravank

Noravank (Ermenice: Նորավանք, anlamı “yeni manastır”) 13. yüzyılda, günümüz Yeghegnadzor şehri sınırları içinde bulunan, içinden Amaghu Nehri’nin aktığı bir vadi üzerine kurulan bir Ermeni Ortodoks manastırıdır.

Noravank Manastırı’nı 2019 yılı Ocak ayında ziyaret ettim. Sıcaklığın -19’a kadar düştüğü bu bölge, karlı tepeleri, antik manastır ve kilise yapıları ile tam bir film setini andırıyordu. Noravank Manastırı ve çevresinin en güzel manzarasının yaz mevsiminde görüldüğü kabul ediliği için çoğu turist burayı yaz döneminde ziyaret ediyor. Ama kış mevsiminin sağladığı ortam da son derece etkileyiciydi.

Noravank Manastır Kompleksi 3 ana yapıdan oluşuyor: Surp Karapet Kilisesi, Surp Grigor Şapeli ve Surp Astvatsatsin Kilisesi. Ermenistan’ın en önemli ve kayda değer yerlerinden olan Noravank’ı beraber keşfedelim!

*”Surb” kelimesinin Ermenice’de anlamı “Aziz”dir.

Surp Astvatsatsin Kilisesi and Surp Karapet Kilisesi

Noravank’ın Kısa Tarihi

Noravank’ta manastır öncesi inşa edilen ilk yapının temelleri 1105 yılında Psikopos Hovhannes tarafından atıldı. Noravank Manastır Kompleksi’ni oluşturan 3 ana kilise dışında, antik kamu binaları kalıntılarını ve birçok kaçkarı da (Ermeni kültürüne ait motifler ile işlenen anıtsal taşlar) burada görmek mümkün.

Noravank, dini öneminin dışında, 13. yüzyılda bölgede hüküm sürmüş Orbelyan Hanedanlığı prenslerinin yaşadığı yerdi. Karakteristik kaçkar çalışmaları ile tanınmış heykeltraş ve mimar Momik ve ünlü mimar Sirenes hayatlarının büyük bir kısmını burada geçirdiler ve özgün sanat eserleri ile Noravank’ın mimarisine önemli katkıda bulundular.

Noravank’ı çevreleyen dağlar

Kültür Notu: Kaçkarlar

Kaçkarlar, “Ermeni Haç Taşları” olarak da bilinen motifli ve desenli anıtsal taşlardır. Uzun ve dikdörtgen şeklinde işlenen kaçkarların üzerinde bitki motifleri, karışık desenler, çiçeksi rozetler ve farklı figürler bulunur. İncil’deki sahnelerin tasvirlerinin de bulunduğu Kaçkarlar, Ortaçağ Ermeni Hristiyanlık sanatının en önemli parçası olarak kabul edilir.

Her kaçkar diğerlerinden farklıdır. 2 kaçkar hiçbir zaman aynı şekilde işlenmez. Günümüzde, yer yüzünde yaklaşık 40.000 kaçkarın olduğu tahmin edilmektedir.

Surb Astvatsatsin Kilisesi

Noravank’ın en bilinen yapısı Surb Astvatsatsin Kilisesi 1339 yılında inşa edildi. Bu kilisenin mimarisi ve duvar taş oymaları ünlü mimar ve heykeltraş Momik tarafından tasarlandı.

Kilisenin birinci katı, Orbelyan Hanedanı soyluları için mezarlık olarak kullanıldı. İkinci katta ise zemin planı haç şeklinde tasarlanmış küçük bir şapel bulunuyor. Noravank’ın Ortodoks ziyaretçilerinin, dua etmek ve sunakta mum yakmak için, fotoğrafta gördüğünüz dar ve tehlikeli basamaklarından bu şapele çıktığını görebilirsiniz.

Kilise girişinin hemen üzerinde Hz. İsa ve havarileri Peter ve Paul’un tasvir edildiği iyi korunmuş bir taş blok var.

1997 yılında kilise, yüzyıllar boyunca hava koşullarının ve depremlerin verdiği zarar sonucunda yapının etrafına saçılan parçalar kullanılarak restore edildi. Aşağıdaki resimlerde kilisenin resterasyon öncesi ve sonrası fotoğraflarını görebilirsiniz.

Hz. İsa, Peter ve Paul’un tasvir edildiği taş blok

Surb Karapet Kilisesi

Surb Karapet Kilisesi, 1216-1227 yılları arasında Orbelyan Hanedanlığı’na mensup Prens Liparit’in emri ile inşa edildi.

1340 yılında şiddetli bir deprem sonucu yıkılan kilise, 1361 yılında mimar Siranes tarafından yeniden inşa edildi. 1931 yılında başka bir depremin vurduğu kilisenin bu sefer çatısı ve kubbesi yıkıldı. 18 yıl sonra, 1949 yılında bir kısmı restore edilen kilisenin yeniden inşası, Kanada’da yaşayan Ermeni bir ailenin yaptığı bağışlarla tamamlandı.

Surb Karapet Kilisesi’nin giriş kapısının bağlandığı salonun zemini üzerinde Ermenice yazılar olan birçok mezar taşı var. Orbelyan Hanedanlığı soylularına ait olan bu mezar taşlarının zemine gömülü şekilde bulunmasının sebebi, kiliseye giren insanların bu taşların üzerinde yazılı olan isimleri gördüğünde burada gömülü olan soylular için dua etmesi.

Orbelyan Hanedanlığı’na mensup soyluların mezar taşları

Surb Grigor Şapeli

Surb Grigor Şapeli, 1275 yılında mimar Siranes tarafından inşa edilmiştir. Şapelde birkaç Orbelyan soylusunun mezarı vardır. Buradaki kayda değer yerlerden biri de 14. yüzyılda yaşamış, Prens Tarsayich Orbelyan’ın oğlu Elikum’un aslan ve insan figürlü mezar taşıdır.

Şapelin bir köşesindeki dini tasvirler

Noravank Manastırı Nerede?

Argun Konuk
Argun Konuk

Türkiye ve dünyanın farklı yerleri hakkında seyahat ve tarih yazıları yazıyorum.

Ermenistan hakkında diğer yazılar


Bunlar da ilginizi çekebilir