Sivrihisar Ermeni Kilisesi (Surp Yerotutyun), Eskişehir

Surp Yerotutyun Kilisesi

Eskişehir’den Ankara’ya dönerken, yol üzerinde uğrayabileceğimiz tarihi bir yer aramak için Google Haritalar’a baktığımızda Sivrihisar İlçesi’nde bulunan Surp Yerotutyun isimli kocaman bir Ermeni kilisesine denk geldik.

Surp Yerotutyun Kilisesi, 1650 yılında Sivrihisar’ın eski Ermeni mahallesinde inşa edildi. Anadolu’daki en iyi taş işciliği örneklerinden olan bu kilise ayrıca Türkiye’nin en büyük 3 Ermeni kilisesinden biri.

Surp Yerotutyun Kilisesi, birçok önemli tarihi kişiliğin heykellerinin bulunduğu Sivrihisar Tarihi Heykeller Alanı’nın yanında yer alıyor. Sivrihisar’ın en bilinen noktası olan Sivrihisar Tarihi Saat Kulesi ise kilisenin doğu tarafında bulunuyor.

1876 yılında çıkan yangında ağır hasar alan kilise, 1881 yılında ünlü Ermeni mimar Mintesh Panayot tarafından yeniden inşa edildi.

İstatistiklere göre, 1850 yılında Sivrihisar’da yaşayan Osmanlı Ermenileri’nin nüfusu 4177 kişi 360 hane idi. Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Sivrihisar Ermenilerinin çoğu İstanbul’a ve Fransa’ya göç etti.

Kilise 2010 yılında restore edildi. Maalesef birkaç haç oyması, duvarlar üzerinde silik Ermenice yazılar ve İncil temalı duvar resimleri dışında hiçbir şey korunamadı. Şu anda Sivrihisar’da Ermeni cemaat olmadığı için kilisenin içi boş. Sadece turistik ziyaretler için kullanılıyor.

Sivrihisar Ermenilerinin Tarihi

“Eskişehir’de Ermeniler ve Ermeni Techiri” isimli, Ahmet Suat Alkaya tarafından yazılan tez yazısına göre, tarihte Sivrihisar Ermenilerinden bahseden ilk kişi Fransız seyyah Paul Lucas. Fransız seyyah, 1705 yılında Sivrihisar’a yakın bir Ermeni köyünü ziyaret etmiş.

Sivrihisar’daki Ermenilerin nüfusuna ilişkin ilk somut veri 19. yy’da, East India Şirketi’nde üst düzey memur olan İskoç John Macdonald Kinneir tarafından kaydedilmiş. Kinneir’in kaleme aldığı bilgilere göre, Sivrihsar’ın nüfusu 1500 idi ve bu 1500’ün 400’ü Osmanlı Ermenisiydi.

Yine 19. yy’da, Georges Perrot isimli Fransız arkeolog, Sivrihisar’ı ziyaret etti.

1882 yılında, Carl Humann ve Otto Puchstein isimli iki Alman arkeolog, Sivrihisar’ın nüfusunun 2000 Türk hanesi ve 800 Ermeni hanesinden oluştuğunu belirtmiş.

Sonraki senelerde, Osmanlı-Arnavut yazar, Şemseddin Sami, Sivrihisar ziyaretinden sonra ilçenin nüfusunun 34,902 olduğunu ve bu sayının içindeki Osmanlı Ermenisi nüfusunun 4000 olduğunu belirtmiştir. Ayrıca Sami, 20. yy’ın başında Eskişehir’e inşa edilen demir yolu sonrasında Sivrihisar’ın nüfusunda büyük bir yükseliş olduğunu da kaydetmiştir.

Ermeni cemaatinin Sivrihisar’ı terk etmesinden sonra, Surp Yerotutyun Kilisesi uzun yıllar bakımsız bir şekilde kaderine terkedilmiştir. Ancak, 2010 yılında yapılan kapsamlı restorasyon sonrası kilise turizme açılmıştır.

Google Haritalarda Surp Yerotutyun Kilisesi

Argun Konuk
Argun Konuk

Türkiye ve dünyadaki ilginç yerler hakkında seyahat ve tarih yazıları yazıyorum.

Bunlar da ilginizi çekebilir